پست بینالملل ایران سالهای طولانی است که متاثر از تحریمها مجبور به فعالیت در شرایطی غیر عادی است؛ برای مثال یکی از چالشهای این بخش متصلنبودن به شبکههای مستقیم اکسپرس بینالمللی است؛ به همین دلیل کاربران پست ایران برای ارسال مرسولات خود به خارج از کشور از راهکارهای جایگزین مانند هابهای منطقهای یا خدمات شرکتهای پست خصوصی مانند اسپیدکس استفاده میکنند.
اما در یک سال گذشته، تنها محدودیتهای ناشی از تحریم مانع پست بینالملل ایران نبودهاست. سالی که گذشت کشور شاهد دو جنگ دوازده و چهل روزه بود که البته جنگ دوم کماکان ادامه دارد. مهمترین موضوعی که جنگهای اخیر ایجاد کردند مسدود شدن راههای هوایی و اجبار شرکتهای پست خصوصی برای ایجاد راهکارهای جایگزین بود.
نقل حمل برای بررسی وضعیت پست بینالملل ایران با علی براتزاده، مدیرعامل اسپیدکس پیرامون راهکارهای این سازمان برای تداوم خدمترسانی به مشتریانش صحبت کرده است.
مسیر حرفهای شما چطور به حوزه حملونقل بینالمللی و پست سریع رسید و چه تجربههایی باعث شد به سمت مدیریت شرکتی مثل اسپیدکس بروید؟
مسیر حرفهای من در حوزه حملونقل بینالمللی و پست سریع، از حدود یازده سال فعالیت در یکی از شرکتهای معتبر پست بینالمللی آلمانی آغاز شد. در آن مجموعه، تجربه بسیار ارزشمندی به دست آوردم و از نظر شغلی نیز رضایت بالایی داشتم. در واقع، احساس میکردم در مسیر درستی قرار گرفتهام و آینده حرفهای روشنی پیش رو دارم.
اما با تغییر رئیسجمهور آمریکا و اعمال تحریمهای سنگین علیه ایران، شرایط بهطور جدی تغییر کرد. شرکتی که سالها بدون وقفه در ایران فعالیت کرده بود و حتی در دورههای بسیار دشوار، از جمله سالهای جنگ ایران و عراق، به فعالیت خود ادامه داده بود، اینبار با محدودیتهای جدی و اجتنابناپذیری روبهرو شد. در نتیجه، من نیز ناچار شدم مسیر شغلی خود را تغییر دهم.
در جریان این تغییرات، خیلی زود متوجه شدم که بازار ایران همچنان نیاز جدی و گستردهای به خدمات حرفهای پست بینالمللی، حمل سریع و راهکارهای قابلاعتماد لجستیکی دارد. همین شناخت از بازار، در کنار تجربهای که طی سالها به دست آورده بودم، باعث شد ایده راهاندازی مجموعهای مستقل و تخصصی در ذهنم شکل بگیرد و در نهایت اسپیدکس تأسیس شود.
بهطور کلی، خدا را شاکرم که محدودیتی که بهصورت ناخواسته و اجتنابناپذیر بر فعالیت حرفهای ما تحمیل شد، در نهایت به فرصتی برای آغاز یک مسیر تازه تبدیل شد؛ مسیری که به من امکان داد یک مجموعه جدید را پایهگذاری کنم، مسئولیتهای بزرگتری بپذیرم، تجربههای مدیریتی متفاوتی کسب کنم و دانش و شناخت عمیقتری از بازار حملونقل بینالمللی و پست سریع به دست آورم.
بررسی چه نیازی از بازار حمل و نقل بینالملل ایران باعث شکلگیری اسپیدکس شد؟
اسپیدکس با یک ایده ساده اما مهم شکل گرفت؛ اینکه حملونقل بینالمللی میتواند سریعتر، مطمئنتر و حرفهایتر از چیزی باشد که آن زمان در بازار وجود داشت. در ابتدای فعالیت، تمرکز ما روی پست بینالمللی بود. احساس میکردیم بسیاری از شرکتها فقط روی رساندن بسته تمرکز دارند، اما آن چیزی که مشتری واقعاً به آن نیاز دارد، سرعت، قابلیت اطمینان و تجربهای متفاوت از ارسال بینالمللی است.
از همان ابتدا تصمیم گرفتیم سرویسی ارائه دهیم که مشتری با خیال راحت بسته یا مدارکش را به ما بسپارد و مطمئن باشد در کوتاهترین زمان ممکن و با پیگیری دقیق به مقصد میرسد. همین نگاه، پایه شکلگیری اسپیدکس شد.اما با گذشت زمان و شناخت بیشتر نیازهای بازار، متوجه شدیم مشتریان فقط به پست بینالمللی نیاز ندارند. واردکنندگان و صادرکنندگان به مجموعهای کامل از خدمات لجستیکی نیاز دارند؛ از حمل هوایی، دریایی، زمینی و ریلی گرفته تا ترخیص کالا، بیمه و خدمات درببهدرب. به همین دلیل، اسپیدکس بهتدریج از یک شرکت پست بینالمللی به یک ارائهدهنده راهکارهای جامع حملونقل و لجستیک بینالمللی تبدیل شد. با این حال، یک اصل از روز اول تا امروز تغییری نکرده است؛ سرعت، تعهد و ایجاد تجربهای مطمئن برای مشتری. ما معتقدیم حملونقل فقط جابهجایی کالا نیست، بلکه ایجاد آرامش خاطر برای مشتری است.
امروز نقش شرکتی مانند اسپیدکس در زنجیره تجارت ایران چیست؟ شما دقیقاً کدام بخش از نگرانی واردکننده، صادرکننده یا مشتری نهایی را کم میکنید؟
حملونقل بینالمللی فقط جابهجا کردن یک کالا از نقطه A به نقطه B نیست. پشت هر محموله، دهها مرحله، هماهنگی و تصمیم وجود دارد؛ از انتخاب بهترین مسیر و نوع حمل گرفته تا امور گمرکی، اسناد، بیمه و تحویل نهایی.
نقش اسپیدکس این است که این مسیر پیچیده را برای مشتری ساده و قابل پیشبینی کند. ما تلاش میکنیم مشتری به جای درگیر شدن با جزئیات عملیات، روی کسبوکار خودش تمرکز کند. مهمترین نگرانیهای مشتری معمولاً زمان، هزینه، سلامت کالا و اطمینان از رسیدن محموله است و ما با ارائه راهکارهای حمل هوایی، دریایی، زمینی، ریلی، خدمات ترخیص، پست بینالمللی و سرویس درببهدرب، این نگرانیها را به حداقل میرسانیم.
امروز اسپیدکس چه طیفی از خدمات را ارائه میدهد؟ هرکدام از این خدمات برای چه نوع مشتری و چه نوع باری مناسبتر است؟
اسپیدکس امروز مجموعه کاملی از خدمات حملونقل بینالمللی را ارائه میدهد تا هر مشتری متناسب با نیاز خود بهترین راهکار را انتخاب کند. اگر سرعت اولویت باشد، حمل هوایی بهترین گزینه است؛ برای کالاهای ارزشمند، حساس یا زمانمحور. برای محمولههای حجیم و سنگین که هزینه اهمیت بیشتری دارد، حمل دریایی انتخاب اقتصادیتری است. در مسیرهای منطقهای، حمل زمینی و همچنین حمل ریلی، تعادل مناسبی بین هزینه، ظرفیت و زمان ایجاد میکنند. در کنار این خدمات، پست بینالمللی برای ارسال اسناد، مدارک، نمونه کالا و بستههای کوچک گزینهای سریع و مطمئن است.
همچنین خدمات ترخیص کالا در فرودگاه امام، بیمه حمل، مشاوره بازرگانی و سرویس درببهدرب باعث میشود مشتری بتواند تمام مراحل حمل را از یک مجموعه دریافت کند و نیازی به هماهنگی با چندین شرکت مختلف نداشته باشد.
در بازار، خیلیها حمل را فقط جابهجایی بار از مبدأ به مقصد میبینند. اسپیدکس چه چیزی به این فرایند اضافه میکند؟
امروز ارزش واقعی یک شرکت حملونقل فقط در جابهجایی کالا نیست، بلکه در مدیریت ریسک، برنامهریزی و ارائه راهکار است. ممکن است دو شرکت یک کالا را به مقصد برسانند، اما تفاوت در این است که یکی فقط حمل انجام میدهد و دیگری از ابتدا بهترین مسیر، بهترین زمان، مناسبترین روش حمل، پوشش بیمه، مدیریت اسناد و حتی برنامه جایگزین در شرایط بحرانی را طراحی میکند. اسپیدکس تنها حمل کننده مرسولات نیست بلکه شریک لجستیکی مشتری است. هدف ما این است که مشتری در هر شرایطی بداند برای حمل کالایش یک برنامه مطمئن و قابل اتکا وجود دارد.
در حمل بینالمللی، شبکه نمایندگان و هابهای خارجی چقدر تعیینکننده است؟ اسپیدکس در کشورهایی مثل چین، امارات، ترکیه یا سایر مسیرهای پرتردد چه نوع شبکهای ساخته و این شبکه در روزهای عادی چه کمکی به سرعت و اطمینان حمل میکند؟
در حمل بینالمللی، داشتن شبکه قوی از نمایندگان معتبر یکی از مهمترین مزیتهای رقابتی است. هرچه این شبکه گستردهتر و هماهنگتر باشد، سرعت، کیفیت خدمات و امکان مدیریت شرایط غیرمنتظره بیشتر خواهد بود. اسپیدکس در مسیرهای پرتردد مانند چین، امارات، ترکیه و سایر کشورهای مهم تجاری، با شبکهای از نمایندگان و شرکای عملیاتی همکاری میکند. این شبکه باعث میشود کالا سریعتر جمعآوری شود، فرآیندهای ترانزیت با هماهنگی بیشتری انجام شود و در صورت ایجاد محدودیت یا تغییر مسیر، بتوانیم در کوتاهترین زمان راهکار جایگزین ارائه دهیم.در واقع، بسیاری از موفقیتهای یک عملیات حمل، قبل از حرکت کالا و در کیفیت همین شبکه ارتباطی شکل میگیرد.
در دوره جنگ و محدودیتهای پروازی، اولین نشانهای که به شما گفت مسیرهای معمول دیگر پاسخگو نیستند چه بود؟ از چه لحظهای تصمیم گرفتید مدل عملیات را بازطراحی کنید و به سراغ مسیرهای جایگزین بروید؟
اولین نشانه، محدود شدن ظرفیت پروازها و ایجاد اختلال در برنامههای معمول حمل بود. در چنین شرایطی نمیتوان منتظر بازگشت وضعیت عادی ماند، چون هر روز تأخیر ممکن است برای مشتری هزینههای قابل توجهی ایجاد کند. به همین دلیل، از همان روزهای ابتدایی، تیم عملیاتی اسپیدکس سناریوهای جایگزین را بررسی کرد و با همکاری شبکه نمایندگان خارجی، مسیرهای مختلف را ارزیابی کرد تا بتوانیم با کمترین وقفه، جریان حمل مشتریان را حفظ کنیم.
تصمیم اسپیدکس برای مواجهه با محدودیتهای ورود هوایی بار به ایران چه بود؟ تصمیمگیری میان انتظار برای باز شدن مسیر هوایی، تغییر مسیر به کشورهای همسایه، ترانزیت زمینی یا حمل دریایی چطور انجام شد؟
در چنین شرایطی هیچ نسخه واحدی برای همه محمولهها وجود ندارد. برای برخی کالاها، بهترین راهکار استفاده از کشورهای واسط و ادامه مسیر به صورت زمینی بود. برای برخی محمولههای حجیم، حمل دریایی یا ترکیب حمل دریایی و زمینی گزینه مناسبتری محسوب میشد و در مواردی نیز اگر زمان اجازه میداد، مشتری تصمیم میگرفت تا بازگشایی مسیرهای هوایی منتظر بماند. در اسپیدکس برای هر محموله، عواملی مانند وزن، ماهیت و ارزش کالا، فوریت، هزینه، محدودیتهای گمرکی و مقصد نهایی بررسی میشود تا مناسبترین مسیر انتخاب شود.
در آن دوره، بارهای مشتریان بیشتر از چه مسیرهایی وارد ایران شدند؟ آیا بیشترین ورود محموله از طریق مسیرهای دریایی یا ترکیبی انجام شد؟ مراحل این شکل از ورود محموله به چه صورت بود؟
بسته به مبدأ و نوع کالا، از مسیرهای مختلف استفاده شد. بخشی از محمولهها ابتدا به کشورهای همسایه منتقل شدند و پس از انجام عملیات ترانزیت، از طریق حمل زمینی وارد ایران شدند. برای برخی کالاهای حجیم یا غیرفوری، حمل دریایی بهترین انتخاب بود و پس از ورود به بنادر ایران یا کشورهای منطقه، مراحل ترخیص و حمل داخلی انجام شد.
در بعضی پروژهها نیز از حمل ترکیبی استفاده کردیم؛ یعنی بخشی از مسیر به صورت هوایی، سپس زمینی یا دریایی انجام شد تا هم زمان حمل کنترل شود و هم محدودیتهای موجود دور زده شود. این انعطافپذیری باعث شد بخش زیادی از زنجیره تأمین مشتریان بدون توقف ادامه پیدا کند.
به تبع تغییر مسیر حمل زمانف هزینه و حتی سطح اطمینان مشتریان نیز تغییر میکند. در زمان جنگ این شرایط را چگونه برای مشتریان خود توضیح دادید؟
مهمترین اصل برای ما شفافیت بود. واقعیت این است که در شرایط بحرانی، نمیتوان وعدههای غیرواقعی داد. ما شرایط موجود، گزینههای قابل اجرا، زمان تقریبی، هزینه هر مسیر و مزایا و محدودیتهای هر راهکار را بهصورت شفاف با مشتری مطرح میکردیم تا تصمیمگیری بر اساس اطلاعات کامل انجام شود. تجربه نشان داد زمانی که مشتری احساس کند اطلاعات دقیق و صادقانه دریافت میکند، حتی اگر زمان حمل بیشتر شود، اعتمادش حفظ خواهد شد.
سختترین بخش کار برای تیم اسپیدکس در روزهای جنگ چه بود؟ هماهنگی با نمایندگان خارجی، حملکنندههای زمینی، بنادر، گمرک، بیمه، اسناد، یا پاسخگویی به مشتریان نگران؟
به نظر من سختترین بخش، هماهنگ نگه داشتن همه اجزای زنجیره حمل بود. در چنین شرایطی ممکن است قوانین، ظرفیت حمل، برنامه پروازها یا شرایط مرزها در مدت کوتاهی تغییر کند. این یعنی تیم عملیاتی باید بهطور مداوم با نمایندگان خارجی، شرکتهای حمل، گمرک، بیمه و مشتریان در ارتباط باشد و تصمیمهای جدید بگیرد. در کنار این موضوع، پاسخگویی به مشتریانی که بهطور طبیعی نگران وضعیت محمولههایشان بودند، مسئولیت مهم دیگری بود که نیاز به ارتباط مستمر و اطلاعرسانی دقیق داشت.
شرکتها برای آینده چطور باید حمل خود را طراحی کنند که با بسته شدن یک مسیر، کل زنجیره تأمینشان متوقف نشود؟
یکی از مهمترین درسهای این دوره این بود که در دنیای امروز، طراحی زنجیره تأمین باید بر پایه انعطافپذیری باشد، نه وابستگی به یک مسیر یا یک روش حمل. شرکتهایی که از قبل برای مسیرهای جایگزین، روشهای مختلف حمل و همکاری با شرکای لجستیکی قابل اعتماد برنامهریزی کرده بودند، با چالشهای کمتری روبهرو شدند.
امروز مدیریت لجستیک فقط کاهش هزینه نیست؛ بلکه مدیریت ریسک هم هست. هرچه یک کسبوکار گزینههای بیشتری برای حمل داشته باشد، در شرایط بحرانی سریعتر میتواند فعالیت خود را ادامه دهد. در اسپیدکس هم تلاش ما این است که صرفاً مجری حمل نباشیم، بلکه با ارائه راهکارهای متنوع و برنامهریزیشده، به مشتریان کمک کنیم زنجیره تأمین پایدارتری داشته باشند؛ چه در شرایط عادی و چه در زمان بحران.
