اخبار مرزهای زمینی ایران این روزها اخبار پرتنشی هستند؛ مرز شلمچه و چذابه در غرب ایران، مرز پاکستان در شرق و مرزهای زمینی ترکیه همگی دستخوش مجموعهای از سیاستهای تحریمی و تصمیمات ناشی از جنگ شدهاند که محدودیتهای تازهای را برای بازگانان ایجاد میکند. به صورت خلاصه مرزهای زمینی ایران بهدلیل تحریم لجستیک هوایی و دریایی و سختگیریهای جدید گمرکی از یک سو با حجمی بیش از ظرفیت خود مواجه هستند از سویی دیگر نیز بازرگانان و تجاری که تا پیش از این از روشهای هوایی و دریایی استفاده میکردند در میان پیچیدگیهای جدید روشهای زمینی سردرگم ماندهاند.
به گزارش نقل حمل حسین خاکباز مشاور حملونقل معاونت بین المللی اتاق بازرگانی تهران میگوید به صورت کلی وضعیت مرزهای ایران مانع واردات و صادرات نیست و هنوز راه تجارت باز است اما این راه دیگر چندان هموار نیست بلکه محدودیتهای گمرکی بیش از پیش و صرف زمان و هزینه بیشتر برای بازرگانان همراه است. خاکباز میگوید اتاق بازرگانی ایران برای بازرگانان مسیرهای جایگزین تعیین میکند اما اقدام مهمتر این نهاد صنفی ارائه مشاوره در خصوص چگونگی تجارت از مرزهای زمینی در شرایط کنونی برای بازرگانانی است که آشنایی کافی در این حوزه ندارند. جزئیات بیشتر این تصمیم و وضعیت مرزهای ایران را در گفتوگوی نقل حمل با حسین خاکباز بخوانید.
مرزهای زمینی ایران اکنون در چه وضعیتی هستند؟
به طور کلی میتوانم بگویم که از تمام مرزهای ایران بار وارد میشود و هیچ مرزی به صورت کامل بسته نیست اما سختگیریها و پیچیدگی در مرزها بیشتر شده است.
برای مثال در مرزهای ازبکستان و تاجیکستان برای بارهای ایرانی سختگیریهای تازه به وجود آمده است که تا پیش از این تجربه نشده بود. برای مثال در مرز صادراتی ایران به عراق سختگیریهای تازهای انجام میشود، مرز هوایی ترکیه کاملا بسته شده است اما مرزهای زمینی آن با سختگیری بیشتر همچنان به کار ادامه میدهند. اما به صورت عمومی باید بگویم اکنون مرزی که به صورت کامل بسته باشد وجود ندارد.
درباره چیستی و ماهیت این سختگیریهای تازه توضیح دهید.
این سختگیریها دو بعد دارد؛ یا در ورودیها و خروجیهای مرزی ایران مثل چذابه، مهران، پاکستان و ترکیه و دیگر مرزهای خود ایران است یا در مرزهای کشورهای دیگر برای باری که مقصد آن ایران است وجود دارد.
برای مثال در مسیر جادهای چین به ایران بار ایرانی از چند کشور یعنی قزاقستان، ازبکستان و ترکمنستان عبور میکند و در نهایت به ایران میرسد ممکن است این بار در حوزه ریلی و جادهای در ازبکستان برخی مشکلاتی پیدا کند اما باز هم از جنس سختگیری است و نه به معنای این نیست که نگذارند بار عبور کند.
جنس سختگیریها نیز بیشتر گمرکی است. به عبارتی اسنادی که برای بررسی در مرزها از بار ایرانی میخواهند بیشتر شده است.
نکته اینجاست که این بازرسیهای طولانی باعث هزینههای بیشتر و کند شدن سرعت جابهجایی در بار میشود. برای مثال در ازبکستان بار را متوقف میکنند و در صف نگهداری میکنند و زمان نسبتا بیشتری را برای انجام بازرسی صرف میکنند و اگر بار تایید شود اجازه عبور دارد.
در این مسیر ماشین و راننده متحمل هزینه بیشتری نسبت به قبل میشوند، سرعت بسیار کاهش پیدا میکند و در واقع ریسک این که بار برای مدت زیادی متوقف شود وجود دارد. در نتیجه مشکلات از جنس گمرکی بیشتر شده است.
به غیر از مشکلات گمرکی عامل دیگری وجود دارد؟
بله. موضوع دیگر این است که لجستیک هوایی و دریایی با تحریمهای جدیتری مواجه است و به همین دلیل نیز بار این دو حوزه به سمت جادهها و لجستیک زمینی سرازیر شده است. این موضوع باعث کمبود تریلر و کشنده است و این کمبود نیز موجب افزایش قیمت شده و همچنین زمان جابهجایی را افزایش داده است.
افزایش هزینه لجستیک در واردات بر قیمت نهایی محصولات تاثیر میگذارد، این افزایش هزینه چقدر است؟
موضوع اینجاست که در شرایط جدیدی که برای مرزها و بارهای ایران به وجود آمده در نهایت به هزینههای حمل و نقل صادرات و واردات بیش از پیش اضافه شده است. این هزینهها حدود ۱۰ درصد قیمت نهایی را در مقصد افزایش میدهند.
در نتیجه مشکل بزرگ و جدی در واردات و صادرات به وجود نخواهد آمد. ممکن است فرایندها کند شوند اما مانع جدی وجود ندارد.
درباره شرایط تجار بیشتر توضیح دهید.
در واقع تجار کوچک با صرف هزینه زمان بیشتر مجبور هستند کارشان را ادامه دهند. اگر قبلا بار یک ماهه و با ۳ هزار دلار وارد میشد حالا این فرایند در سه ماه و با ۱۸ هزار دلار انجام میشود اما بار کاملا متوقف نمیشود و واردات از هر مرزی ممکن است.
پیشبینی میکنید این شرایط تا چه زمانی ادامه دار خواهد بود و زنجیره لجستیک ایران چه آیندهای خواهد داشت؟
زنجیره لجستیک ایران مشکل بزرگ و قابل توجهی پیدا نمیکند اما گران تر و با سرعت کمتر حرکت خواهد کرد و ادامه این شرایط نیز کاملا به شرایط سیاسی کشور وابستگی مستقیم دارد در نتیجه نمیتوان به صورت دقیق گفت که تا چه زمانی ادامهدار خواهد بود یا در چه زمانی تمام خواهد شد.
توصیه من به بازرگانان این است که شرایط سخت را بپذیرند و با توجه به شرایط و نوع کسبوکارشان انتخاب کنند که باید به کارشان ادامه دهند یا آن را متوقف کنند. گاهی کسبوکار میتواند منتظر کم شدن التهاب بازار باشد گاهی با توجه به شرایطی که دارد نمیتواند این انتخاب را بکند. پس در شرایط تاب آوری باید به کار خود ادامه دهند چرا که هنوز مسیر ادامه دارد اما سخت تر و کندتر شده است.
راه حل اتاق بازرگانی در شرایط فعلی برای تجار و بازرگانان چیست؟
نخست این که اتاقبازرگانی به طور کلی در حال حاضر دو کار انجام میدهد؛ یکی ارائه مشاوره به بازرگانان و دوم مشخص کردن برخی مسیرهای جایگزین برای آنهاست.
اما کار مهمتری نیز در موسسه آیتک انجام میشود. آیتک که در واقع موسسه آموزشی اتاق بازرگانی ایران است دورههای آموزشی تخصصی حمل و نقل برگزار میکند و به بازرگانهایی که باید مسیر سخت این روزها را طی کنند مشاوره میدهد.
موضوعی که وجود دارد این است که بسیاری از تجار که قبلا از راه دریایی استفاده میکردند اکنون از راه جادهای استفاده میکنند در حالی که با این روش اصلا آشنایی ندارند برای مثال ایدهای درباره پیچیدگیهای اسناد و مرزهای زمینی قزاقستان و ازبکستان و ترکمنستان ندارند و در پیچیدگیهای روش جدید دچار سردرگمی میشوند و در مرزها میمانند و حتی هزینه بیشتر هم میپردازند. اما در سمینارها و دورههای آموزشی که به صورت مستمر اتاق بازرگانی برای تجار و بازرگانان برگزار میکند راه حل برخورد با هر مشکل حمل و نقل جادهای را به تجار توضیح میدهد و هشدارهای لازم برای دوری از مشکلات به بازرگانان داده میشود.
از آنجایی که مسائل قابل بررسی بسیار زیاد و تخصصی هستند و تعداد متقاضیان شرکتکننده در این سمینارها نیز قابل توجه است اتاق بازرگانی هر به صورت مستمر این سمینارها را با موضوعات مختلف تکرار میکنند.
این سمینارها برای تجار لازم هستند چرا که زمین بازی برای تجار نسبت به گذشته بسیار متفاوت شده است و حرکت در این زمین تازه و پر از پیچیدگی نیازمند آموزش و کسب اطلاعات است.
