لجستیک (Logistics) یعنی برنامه‌ریزی، اجرا و کنترل جریان کالا، خدمات و اطلاعات از نقطه مبدأ تا نقطه مصرف، به‌گونه‌ای که کالای درست، با کیفیت و مقدار درست، در زمان و مکان درست و با هزینه مناسب به مشتری برسد. لجستیک فقط حملونقل نیست؛ انبارداری، مدیریت موجودی، پردازش سفارش، بستهبندی، توزیع، ردیابی و بازگشت کالا هم بخشی از آن است.
یک مثال آشنا: از یک فروشگاه اینترنتی در تهران کفش سفارش می‌دهید و دو روز بعد بسته در شیراز دم در خانه‌تان است. وسط این دو روز، کسی کفش را از قفسه برداشته، بستهبندی کرده، به پست یا یک شرکت پیک سپرده، بسته چند بار دست‌به‌دست شده و آخر سر یک نفر زنگ خانه را زده. اسم همه این کارها لجستیک است. ما در تحریریه نقلِ حمل این راهنما را نوشتیم تا روشن کنیم لجستیک دقیقاً چیست، از چه بخش‌هایی تشکیل میشود، چه انواعی دارد، با زنجیره تأمین چه فرقی دارد و اگر قرار است با یک شرکت لجستیک کار کنید، به چه چیزهایی نگاه کنید.
لجستیک چیست و چرا برای کسب‌وکارها ضروری است؟
واژه لجستیک از ارتش آمده است. فرماندهان زود فهمیدند که اگر مهمات و آذوقه سر وقت به خط مقدم نرسد، بهترین نقشه جنگی هم به کاری نمی‌آید. همین منطق بعدها به تجارت رسید.
اگر بخواهیم تعریف کامل‌تری بدهیم، لجستیک مدیریت جریان کالا، خدمات و اطلاعات است؛ از جایی که مواد اولیه تأمین یا محصول تولید میشود تا جایی که به دست مصرف‌کننده می‌رسد. هدفش هم ساده است، هرچند اجرایش ساده نیست: محصول مناسب، در جای مناسب و زمان مناسب، سالم و با کمترین هزینه.
اهمیتش را وقتی بیشتر حس می‌کنید که خراب شود. فروشگاهی که تبلیغ خوبی دارد ولی سفارش‌هایش یک هفته دیر می‌رسد، مشتری را فقط یک بار می‌بیند. اینجا بازاریابی کارش را کرده و لجستیک خرابش کرده است.
چرا لجستیک برای آینده کسب‌وکارها ضروری است؟
مشتری‌ها کم‌حوصله‌تر شده‌اند. کسی که یک بار تحویل فردا را تجربه کرده، دیگر با «هفت تا ده روز کاری» کنار نمی‌آید. پس تحویل سریع و دقیق مستقیم روی خرید دوباره اثر می‌گذارد.
طرف دیگر ماجرا هزینه است. مسیر بهتر، انباری که درست چیده شده و موجودی‌ای که نه کم است و نه انبار را پر کرده، پولی است که به جیب خود کسبوکار برمی‌گردد. با همین پول میشود یا سود بیشتری برد یا قیمت را رقابتی‌تر کرد.
دو دلیل دیگر هم هست که کمتر به آن فکر می‌کنیم:
- ریسک: سیل، تعطیلی جاده یا ورشکستگی یک تأمینکننده می‌تواند فروش را متوقف کند. لجستیکی که برای این روزها برنامه دارد، کار را سرپا نگه می‌دارد.
- پایداری: مصرف سوخت و بستهبندی کمتر هم هزینه را پایین میآورد و هم برای مشتری‌هایی که به محیط‌زیست اهمیت می‌دهند، معنا دارد.
ارسال به شهرهای دور و صادرات هم بدون یک لجستیک قابل اتکا تقریباً ناممکن است.
اجزای اصلی لجستیک
لجستیک را بهتر است مثل یک خط تولید ببینید که هر ایستگاهش به ایستگاه بعدی وابسته است. اگر یکی لنگ بزند، بقیه هم معطل می‌مانند.
۱. حملونقل (Transportation)
حملونقل جابهجایی فیزیکی کالاست؛ با کامیون، قطار، هواپیما، کشتی، خط لوله یا ترکیبی از اینها که به آن حمل چندوجهی می‌گویند. اینکه کدام را انتخاب کنید به نوع بار، فوریت، مسافت و بودجه بستگی دارد. برای مثال، یک محموله ده‌تنی کاشی را کسی با هواپیما نمی‌فرستد، ولی داروی فوری را چرا. کار مدیر حمل هم فقط انتخاب وسیله نیست؛ باید مسیر را بچیند، حمل‌کننده را انتخاب کند و بداند بار الان کجاست. اگر بیشتر با بسته‌های کوچک و سفارش‌های فروشگاهی سروکار دارید، راهنمای کامل ارسال بسته در ایران را بخوانید.
۲. انبارداری (Warehousing)
کالا قبل از ارسال باید جایی بماند. در انبار، بار تحویل گرفته میشود، در قفسه جا میگیرد (Put-away)، موقع سفارش برداشته میشود (Picking)، بستهبندی میشود (Packing) و بیرون می‌رود (Shipping). انباری که چیدمانش حساب‌شده باشد، هم کالا کمتر آسیب می‌بیند و هم کارگر کمتر دنبال جنس می‌گردد. بیشتر انبارهای جدی برای این کار از نرم‌افزار مدیریت انبار یا WMS استفاده می‌کنند.
۳. مدیریت موجودی (Inventory Management)
کمبود موجودی یعنی مشتری را دست خالی برمی‌گردانید. موجودی زیادی هم یعنی پولتان در قفسه خوابیده است. مدیریت موجودی دنبال نقطه تعادل میان این دو است. ابزارهای آشنای این کار نقطه سفارش مجدد (Reorder Point) و موجودی اطمینان (Safety Stock) هستند. پایه همه اینها هم این است که هر کالا یک شناسه دقیق داشته باشد. در مقاله SKU چیست و چرا برای فروشگاه‌ها مهم است؟ سراغ همین موضوع رفته‌ایم.
۴. بستهبندی (Packaging)
کارتن خوب باید ضربه، رطوبت و گاهی گرما را تحمل کند. اطلاعات لازم هم رویش باشد و جای بیخودی در ماشین نگیرد. هر فروشنده آنلاینی که یک بار لیوان شکسته را مرجوعی گرفته باشد، ارزش بستهبندی را می‌داند.
۵. پردازش سفارش (Order Processing)
از لحظه‌ای که مشتری دکمه پرداخت را می‌زند تا وقتی بسته آماده تحویل به حمل‌کننده است: تأیید سفارش، چک کردن موجودی، برداشتن کالا، بستهبندی، صدور فاکتور و هماهنگی با پیک یا پست. هرچه این مرحله سریع‌تر و بی‌خطاتر باشد، مشتری کمتر پیگیری می‌کند. فروشگاه‌های بزرگ این کار را با سیستم مدیریت سفارش یا OMS خودکار می‌کنند. بعضی هم کل انبار و بستهبندی و ارسال را به شرکت دیگری می‌سپارند که به آن فولفیلمنت می‌گویند.
۶. توزیع و تحویل آخر (Distribution & Last Mile)
توزیع یعنی رساندن محصول از انبار به مشتری یا مغازه. سخت‌ترین تکه‌اش هم معمولاً همان چند کیلومتر آخر است. پیکی که در ترافیک عصر تهران دنبال یک پلاک می‌گردد و آخرش می‌بیند کسی خانه نیست، تصویر روشنی از هزینه تحویل آخر است. راه‌حل‌هایی مثل خدمت پودو (PUDO)، یعنی نقطه‌هایی که مشتری خودش بسته را از آنجا برمی‌دارد، برای کم کردن همین دردسر ساخته شده‌اند.
۷. جریان اطلاعات و ردیابی
بار بدون اطلاعات گم میشود، حتی اگر فیزیکی سر جایش باشد. فروشنده باید بداند موجودی چقدر است و مشتری باید بداند بسته‌اش کجاست. وقتی هم بسته تحویل شد، این تحویل باید جایی ثبت شود. به این ثبت مدرک اثبات تحویل یا POD می‌گویند. مرسوله‌های پستی را هم می‌توانید در سامانه رهگیری شرکت ملی پست پیگیری کنید.
۸. لجستیک معکوس
همه بسته‌ها یک‌طرفه نیستند. سایز اشتباه، کالای معیوب یا دستگاهی که باید تعمیر شود، برمی‌گردد. این مسیر برگشت برنامه خودش را می‌خواهد. در مقاله لجستیک معکوس چیست؟ مفصل درباره‌اش نوشته‌ایم.
انواع لجستیک
دسته‌بندی واحدی برای انواع لجستیک وجود ندارد. بسته به اینکه از کدام زاویه نگاه کنید، تقسیم‌بندی فرق می‌کند. ما چهار زاویه را که بیشتر به کار می‌آیند، اینجا آورده‌ایم.
بر اساس جهت جریان کالا
یک کارخانه لوازم خانگی را در نظر بگیرید. ورق فلز و قطعات الکترونیکی از تأمین‌کننده‌ها به کارخانه می‌رسد. به این بخش لجستیک داخلی یا ورودی (Inbound) می‌گویند؛ از انتخاب تأمینکننده و سفارش خرید تا تحویل، بازرسی و انبار کردن مواد. داخل کارخانه، قطعات بین خط‌های تولید جابه‌جا می‌شوند که لجستیک تولید است. یخچال آماده که به نمایندگی‌ها و مشتری‌ها می‌رود، در حوزه لجستیک خارجی یا خروجی (Outbound) قرار میگیرد: پردازش سفارش، بستهبندی، حمل، شبکه توزیع و تحویل آخر.
جهت چهارم برعکس است. لجستیک معکوس (Reverse) کالا را از مشتری به عقب برمی‌گرداند؛ برای مرجوعی، تعمیر، بازسازی، بازیافت یا حتی پس گرفتن پالت و جعبه‌های چندبارمصرف. اگر درست مدیریت شود، از کالای برگشتی هنوز میشود ارزش بیرون کشید. بیشتر بخوانید.
بر اساس نوع کالا و محیط فعالیت
- لجستیک سرد (Cold Chain): واکسن، دارو، بستنی و گوشت منجمد اگر یک ساعت از دمای مجاز بیرون بمانند، ممکن است کاملاً از دست بروند. برای همین زنجیره سرد قواعد خودش را دارد. لجستیک سرد چیست؟
- کالای حجیم و سنگین: ماشین‌آلات صنعتی یا تیرآهن، کامیون مخصوص و گاهی مجوز تردد جدا می‌خواهد.
- تجارت الکترونیک: هزاران بسته کوچک، مشتری‌هایی که عجله دارند و مرجوعی زیاد.
دو نوع دیگر هم ارزش توضیح بیشتری دارند. لجستیک بین‌المللی با گمرک، اسناد صادرات و واردات، انتخاب بین حمل دریایی و هوایی، نوسان ارز و تفاوت زبان و قوانین طرف است. هر کس یک بار کالا ترخیص کرده باشد، می‌داند این کار با ارسال یک بسته از تهران به تبریز چقدر فرق دارد. لجستیک بحران یا بشردوستانه هم وقتی به کار می‌آید که زلزله، سیل یا همه‌گیری بیاید. آن موقع باید غذا، دارو و چادر را در کوتاه‌ترین زمان به جایی رساند که شاید جاده‌اش هم سالم نمانده باشد.
بر اساس مدل همکاری (1PL تا 4PL)
اگر کارگاهی محصولش را با وانت خودش به مشتری برساند، این 1PL است. وقتی همان کارگاه یک باربری را فقط برای جابهجایی استخدام کند، میشود 2PL.
در 3PL (لجستیک شخص ثالث) پای یک شرکت بیرونی وسط می‌آید که انبار، بستهبندی و ارسال را با هم انجام میدهد. توضیح کامل را در لجستیک شخص ثالث یا 3PL چیست؟ بخوانید. 4PL یک قدم بالاتر است: شرکتی که خودش لزوماً کامیون یا انبار ندارد، اما کل زنجیره و چند 3PL را برایتان هماهنگ می‌کند.
یک مدل دیگر هم هست که بیشتر به نوع قرارداد مربوط میشود تا تعداد طرف‌ها. در لجستیک قراردادی با یک شرکت برای مدت طولانی و روی بخش مشخصی از عملیات قرارداد می‌بندید. لجستیک قراردادی چیست؟
بر اساس رویکرد مدیریتی
لجستیک ناب (Lean) با هر چیزی که ارزش اضافه نمی‌کند سر جنگ دارد: موجودی اضافه، جابهجایی بی‌دلیل و انتظار. ریشه‌اش در روش تولید تویوتاست. لجستیک ناب چیست؟
لجستیک سبز یا پایدار سراغ اثر زیستمحیطی کار می‌رود. با مسیر کوتاه‌تر و بارگیری کامل، خودروی کم‌مصرف یا برقی، کارتنی که بازیافت شود و انباری که برق کمتری مصرف کند، هم آلودگی کم میشود و هم معمولاً هزینه.
اصول هفت‌گانه لجستیک (7R)
یک چک‌لیست قدیمی و هنوز کارآمد برای سنجیدن کار لجستیک، قاعده «هفت درست» است. هر کدام را با یک مثال کوتاه می‌گوییم:
- محصول درست (Right Product): مشتری کتانی مشکی سایز ۴۲ خواسته، نه سرمه‌ای ۴۳.
- مقدار درست (Right Quantity): اگر کمتر بفرستید، باید دوباره بفرستید. اگر بیشتر بفرستید، باید پس بگیرید.
- وضعیت درست (Right Condition): کالا سالم برسد. برای مواد غذایی و دارو یعنی در دمای درست.
- مکان درست (Right Place): آدرس دقیق. یک واحد اشتباه در یک مجتمع بزرگ، کل روز پیک را به هم می‌ریزد.
- زمان درست (Right Time): همان روز و ساعتی که قول داده‌اید.
- مشتری درست (Right Customer): بسته به خود گیرنده یا فرد مجاز تحویل شود، نه به هر کسی که در را باز کرد.
- هزینه درست (Right Cost): ارزان‌ترین راهی که شش مورد قبلی را قربانی نکند.
تفاوت لجستیک و زنجیره تأمین
این دو اصطلاح زیاد جای هم به کار می‌روند، ولی یکی نیستند. زنجیره تأمین (Supply Chain) کل شبکه‌ای است که یک محصول را از مواد اولیه تا دست مصرف‌کننده میرساند: تأمینکننده، کارخانه، پخش‌کننده، فروشگاه و همه آدم‌ها، اطلاعات و تصمیم‌هایی که بینشان رد و بدل میشود. لجستیک بخشی از مدیریت زنجیره تأمین است. زنجیره تأمین تصمیم میگیرد چه چیزی، از چه کسی و چرا خریده شود. لجستیک می‌گوید چطور جابه‌جا و نگهداری شود.
| معیار | لجستیک | مدیریت زنجیره تأمین |
|---|---|---|
| دامنه | حمل ورودی و خروجی، انبار، موجودی، بستهبندی، پردازش سفارش، لجستیک معکوس، مکان‌یابی انبار | کل شبکه شامل لجستیک به‌علاوه تأمین (Sourcing)، خرید (Procurement)، برنامه‌ریزی تولید، مدیریت روابط با تأمین‌کنندگان (SRM) و مشتریان (CRM) و توسعه محصول |
| تمرکز | اجرای کارآمد جریان فیزیکی کالا | هماهنگی و همکاری میان همه حلقه‌ها برای خلق ارزش |
| افق تصمیم | بیشتر عملیاتی و تاکتیکی | بیشتر راهبردی و کل‌نگر |
| هدف | تحقق 7R | بهینه‌سازی عملکرد کل شبکه و ارزش برای مشتری نهایی |
خلاصه‌اش این است که زنجیره تأمین بدون لجستیک خوب کار نمی‌کند، اما فقط هم لجستیک نیست.
شرکت لجستیک چیست و چه خدماتی ارائه میدهد؟
شرکت لجستیک کسب‌وکاری است که بخشی یا همه کارهای جابهجایی، نگهداری و توزیع کالا را برای شرکت‌های دیگر انجام میدهد. بعضی فقط یک کار را خوب بلدند، مثلاً پیک درون‌شهری. بعضی دیگر از گمرک تا درب منزل را یکجا تحویل می‌گیرند. خدماتی که معمولاً در این بازار می‌بینید:
- حمل داخلی و بین‌المللی، از جاده‌ای و ریلی تا هوایی و دریایی
- انبارداری و نگهداری موجودی
- فولفیلمنت برای فروشگاه‌های آنلاین
- ارسال بسته با پیک، پست یا شرکت‌های اکسپرس
- زنجیره سرد
- ترخیص کالا و فورواردری
- مدیریت مرجوعی
- کارهای جانبی مثل برچسب‌زنی، مونتاژ ساده یا نصب
اگر می‌خواهید ببینید در ایران چه شرکت‌هایی در این حوزه فعال‌اند، لیست شرکت‌های حمل و نقل و لجستیک ایران را در نقل حمل ببینید.
چطور شرکت لجستیک مناسب را انتخاب کنیم؟
اول کاغذ و قلم بردارید و بنویسید چه می‌فروشید، ماهی چند سفارش دارید، بیشتر به کدام شهرها می‌فرستید و مشتری‌تان چقدر حاضر است صبر کند. بدون این چهار جواب، مقایسه شرکت‌ها بی‌فایده است.
بعد سراغ این سؤال‌ها بروید:
- آیا این شرکت واقعاً به شهرهای مقصد شما سرویس میدهد یا بخشی از مسیر را به شرکت دیگری می‌سپارد؟
- اگر انبار و بستهبندی را هم می‌خواهید، سراغ 3PL یا فولفیلمنت بروید، نه یک باربری ساده.
- پنل سفارش، اتصال به سایت از طریق API و ردیابی آنلاین دارد؟
- تعرفه، بیمه، غرامت خسارت و شرایط مرجوعی را مکتوب میدهد؟
- کسبوکارهای شبیه شما از کارش راضی‌اند؟ از دو سه نفرشان بپرسید.
اگر فروشگاه آنلاین دارید، تاپین یکی از سامانه‌هایی است که می‌توانید برای ارسال بسته‌هایتان بررسی کنید. پیش از انتخاب، شرایط و تعرفه‌های فعلی آن را با نیاز خود مقایسه کنید.
اهمیت لجستیک در کسبوکار مدرن
افزایش رضایت و وفاداری مشتری
مشتری چهار چیز را یادش می‌ماند: بسته سر وقت رسید یا نه، همان چیزی بود که سفارش داده بود یا نه، می‌توانست ببیند بسته کجاست یا نه، و اگر خواست پس بدهد، کار راحت بود یا نه. فروشگاهی که این چهار مورد را درست انجام بدهد، معمولاً لازم نیست برای خرید دوم مشتری خیلی خرج تبلیغ کند.
کاهش هزینه‌های عملیاتی
بیشتر صرفه‌جویی‌های لجستیک کوچک‌اند، اما روی هم جمع می‌شوند. ماشینی که نیمه‌خالی راه نیفتد، قفسه‌ای که پرفروش‌ها را جلوی دست گذاشته باشد، کارتنی که اندازه کالا باشد و جنسی که بی‌دلیل شش ماه در انبار نماند. خودکار کردن کارهای تکراری هم ساعت‌های کاری زیادی آزاد می‌کند.
مزیت رقابتی
وقتی ده فروشگاه یک گوشی را با قیمت تقریباً یکسان می‌فروشند، برنده اغلب کسی است که زودتر و مطمئن‌تر تحویل میدهد. تحویل همان‌روز در تهران، پوشش شهرهای کوچک یا نصب رایگان در محل، همه از جنس لجستیکاند.
کارایی زنجیره تأمین و انعطاف در برابر ریسک
لجستیک خوب فاصله بین سفارش و تحویل، یعنی Lead Time، را کوتاه می‌کند و جریان اطلاعات را روان نگه می‌دارد. روز بحران هم نقشه جایگزین دارد؛ مثلاً اگر یک مسیر بسته شد، از کدام انبار یا با کدام حمل‌کننده کار را جلو ببرد. مدل‌های فروش مستقیم به مصرف‌کننده (D2C) هم کاملاً به همین توان وابسته‌اند.
نقش فناوری در لجستیک امروز و آینده
فناوری‌های کلیدی در لجستیک امروز
خیلی از این فناوری‌ها دیگر تازه نیستند و در انبارهای متوسط ایرانی هم دیده می‌شوند.
WMS یا سیستم مدیریت انبار می‌داند هر کالا در کدام قفسه است، چه زمانی وارد شده و برای کدام سفارش باید برداشته شود. TMS یا سیستم مدیریت حمل مسیر را می‌چیند، بین حمل‌کننده‌ها بر اساس قیمت و زمان انتخاب می‌کند و بار را لحظه‌به‌لحظه نشان میدهد. ERP و OMS فروش، مالی، موجودی و سفارش‌های همه کانال‌ها را در یک جا جمع می‌کنند تا حسابدار و انباردار با دو عدد متفاوت سر یک کالا بحث نکنند.
بارکد، RFID، GPS و حسگرهای اینترنت اشیا (IoT) هم چشم‌های این سیستم‌اند. می‌گویند بسته کجاست، و در زنجیره سرد می‌گویند دمای کامیون الان چند درجه است.
فناوری‌های پیشرفته در لجستیک آینده (و حال)
- هوش مصنوعی و یادگیری ماشین: پیش‌بینی تقاضای شب عید، چیدن مسیر با در نظر گرفتن ترافیک و ظرفیت ماشین‌ها و هشدار زودهنگام درباره ریسک‌ها.
- بلاکچین: ثبت سابقه کالا به شکلی که قابل دست‌کاری نباشد. بیشتر در تجارت بین‌المللی و جاهایی که اعتماد میان طرف‌ها کم است، به کار می‌آید.
- رباتیک و پهپاد: ربات‌های متحرک خودکار (AMR) در انبارهای بزرگ دنیا کالا را جمع و مرتب می‌کنند. تحویل با پهپاد هم در چند کشور برای بسته‌های کوچک آزمایش میشود.
- وسایل نقلیه خودران: هنوز بیشتر در مرحله آزمایش‌اند. اگر فراگیر شوند، هزینه راننده و خطای انسانی را کم می‌کنند.
چالش‌های لجستیک در شرایط فعلی
انتظار تحویل سریع و بی‌نقص
سوپرمارکت‌های آنلاین مشتری را به تحویل یک‌ساعته عادت داده‌اند و حالا همان مشتری از فروشگاه لوازم ورزشی هم همین را می‌خواهد. جواب دادن به این انتظار با یک انبار مرکزی در جنوب تهران سخت است. برای همین بعضی کسب‌وکارها به چند انبار کوچک نزدیک مشتری، یعنی میکروفولفیلمنت، و گزینه‌های تحویل متنوع رو آورده‌اند.
پیچیدگی فروش چندکاناله (Omnichannel) و مرجوعی
یک فروشگاه امروز ممکن است از سایت، اینستاگرام، اپلیکیشن و مغازه فیزیکی‌اش هم‌زمان سفارش بگیرد. اگر موجودی اینها یکپارچه نباشد، یک جنس را دو بار می‌فروشد. مرجوعی هم در فروش آنلاین، به‌خصوص پوشاک، بخش بزرگ و پرهزینه‌ای از کار است.
نوسان هزینه حمل و محدودیت‌های زیستمحیطی
قیمت سوخت، لاستیک و قطعه و کرایه راننده ثابت نمی‌ماند و بودجه‌ریزی را سخت می‌کند. بارگیری کامل، حمل ترکیبی جاده و ریل و انتخاب شریک کارآمد، بخشی از این فشار را کم می‌کند.
ریسک‌های زنجیره تأمین بین‌المللی
تحریم، بسته شدن یک مسیر دریایی یا یک همه‌گیری می‌تواند واردات را ماه‌ها عقب بیندازد. کسب‌وکارهایی که فقط به یک تأمینکننده یا یک مسیر تکیه دارند، اولین آسیب‌دیده‌ها هستند. داشتن گزینه جایگزین و برنامه برای روز مبادا (Contingency Planning) هزینه دارد، ولی ارزان‌تر از توقف کامل است.
کمبود نیروی ماهر و امنیت داده
پیدا کردن راننده باتجربه، انباردار دقیق و کسی که داده‌های لجستیکی را بفهمد، آسان نیست. هرچه عملیات دیجیتالی‌تر شود، خطر حمله سایبری هم بیشتر میشود. آموزش، خودکارسازی کارهای تکراری و جدی گرفتن امنیت، سه پاسخ معمول به این دو مشکل‌اند.
چالش‌های خاص ایران
در ایران چند مشکل پررنگ‌تر است. تحویل آخر در کلان‌شهرها گران و کند است و پوشش شهرهای کوچک هنوز یکدست نیست. مرجوعی در فروش اینترنتی زیاد است. بسیاری از فروشگاه‌ها هم سفارش را در یک نرم‌افزار، موجودی را در اکسل و ارسال را در پنل یک شرکت پستی دارند، بدون اینکه این سه به هم وصل باشند.
استراتژی‌های بهبود لجستیک
بهینه‌سازی شبکه توزیع و مراکز لجستیکی
گاهی ساده‌ترین راه برای تحویل سریع‌تر، جابه‌جا کردن خود انبار است. با تحلیل داده‌های جغرافیایی (GIS) میشود فهمید مشتری‌ها کجا جمع شده‌اند و انبار یا مرکز توزیع کجا باشد بهتر است. انبارهای کوچک شهری (میکروفولفیلمنت) برای سفارش‌های فوری مناسب‌اند. در کراس‌داک (Cross-Docking) هم کالا از کامیون ورودی مستقیم به کامیون خروجی می‌رود و اصلاً در قفسه نمی‌نشیند.
یکپارچه‌کردن فناوری‌های نرم‌افزاری (ERP، WMS، TMS، OMS)
وقتی سیستم‌ها از طریق API به هم وصل باشند، فروشنده، انباردار و مسئول ارسال همه یک عدد را می‌بینند. دیگر لازم نیست کسی برای چک کردن موجودی به انبار زنگ بزند.
همکاری فعال با تأمین‌کنندگان و شرکای تجاری (3PL و 4PL)
شریک لجستیکی را فقط با قیمت انتخاب نکنید. تخصص، فناوری، شبکه پوشش و خوش‌قولی‌اش را هم بسنجید. برنامه فروش فصلی‌تان را هم با او در میان بگذارید تا قبل از شلوغی آماده باشد. در بعضی صنایع، مدل موجودی مدیریت‌شده توسط تأمینکننده (VMI) هم جواب میدهد؛ یعنی خود تأمینکننده حواسش به موجودی انبار شما هست.
تحلیل داده برای تصمیم‌گیری بهتر
چند عدد ساده را هر هفته نگاه کنید: میانگین زمان تحویل، هزینه هر سفارش، دقت موجودی و درصد تحویل‌های ناموفق. یک داشبورد هوش تجاری (BI) این شاخص‌ها (KPI) را جلوی چشمتان می‌گذارد. قدم بعدی، استفاده از مدل‌های پیش‌بینی برای تقاضا و مسیر است.
توسعه لجستیک سبز و آموزش مستمر کارکنان
مسیر کوتاه‌تر، ناوگان کم‌مصرف، کارتن قابل بازیافت و لامپ کم‌مصرف در انبار هم به نفع محیط‌زیست است و هم به نفع حساب بانکی. آدم‌ها را هم فراموش نکنید. انبارداری که با WMS جدید کار بلد نیست یا نکات ایمنی را نمی‌داند، هر فناوری‌ای را بی‌اثر می‌کند.
آینده لجستیک
پیش‌بینی دقیق آینده کار ما نیست، اما چند جهت حرکت را از همین حالا میشود دید. ربات‌ها در انبارها بیشتر می‌شوند. خودران‌ها و پهپادها، دست‌کم در کاربردهای محدود، از آزمایشگاه بیرون می‌آیند. نرم‌افزارها به جایی می‌رسند که اگر محموله‌ای در مسیر گیر کرد، خودشان مسیر جایگزین پیشنهاد بدهند.
شفافیت هم بیشتر میشود. ترکیب حسگرهای IoT و بلاکچین اجازه میدهد سابقه کالا از کارخانه تا مشتری ثبت شود و کارهای گمرکی سریع‌تر پیش برود. لجستیک معکوس هم با رواج تعمیر، استفاده دوباره و بازیافت، که به آن اقتصاد چرخشی می‌گویند، مهم‌تر میشود.
در سمت مشتری، تحویل شخصی‌تر میشود: بازه زمانی دقیق، لاکر هوشمند در ایستگاه مترو یا تحویل در نقاط پودو. برندهایی که مستقیم به مصرف‌کننده می‌فروشند (D2C) هم انبارهای کوچک‌تری نزدیک شهرها می‌خواهند.
سوالات متداول درباره لجستیک
لجستیک به زبان ساده یعنی چه؟
یعنی مدیریت همه مراحل رساندن کالا از مبدأ به مشتری؛ از انبار و بستهبندی تا حمل، تحویل و بازگشت کالا، با کمترین هزینه و بیشترین دقت.
فرق لجستیک با حملونقل چیست؟
حملونقل فقط جابهجایی فیزیکی کالاست. لجستیک علاوه بر حمل، انبارداری، مدیریت موجودی، پردازش سفارش، اطلاعات و لجستیک معکوس را هم در بر میگیرد.
فرق لجستیک با زنجیره تأمین چیست؟
زنجیره تأمین کل شبکه تأمین، تولید، توزیع و فروش است. لجستیک بخشی از آن است که روی جابهجایی و نگهداری کالا و اطلاعات تمرکز دارد.
شرکت لجستیک چه کاری انجام میدهد؟
شرکت لجستیک کارهایی مثل حملونقل، انبارداری، فولفیلمنت، ارسال بسته، زنجیره سرد، امور گمرکی و مدیریت مرجوعی را برای کسبوکارهای دیگر انجام میدهد.
انواع لجستیک کدام‌اند؟
از نظر جهت جریان: ورودی، تولید، خروجی و معکوس. از نظر نوع کالا و محیط: سرد، کالای حجیم، تجارت الکترونیک، بین‌المللی و بحران. از نظر مدل همکاری: 1PL تا 4PL و لجستیک قراردادی. از نظر رویکرد: ناب و سبز.
فرق لجستیک داخلی و خارجی چیست؟
لجستیک داخلی (ورودی) مواد اولیه و قطعات را از تأمینکننده به داخل سازمان میآورد. لجستیک خارجی (خروجی) محصول نهایی را از سازمان به مشتری یا فروشگاه میرساند.
3PL چیست؟
3PL یا لجستیک شخص ثالث یعنی سپردن چند خدمت لجستیکی مثل انبار، بستهبندی و ارسال به یک شرکت بیرونی متخصص.
لجستیک سبز چیست؟
لجستیک سبز یا پایدار یعنی انجام کارهای لجستیکی با اثر زیستمحیطی کمتر؛ مثل مسیر و بارگیری بهینه، خودروی کمآلاینده، بستهبندی قابل بازیافت و استفاده از لجستیک معکوس برای بازیافت.
هزینه‌های لجستیک را چگونه کاهش دهیم؟
با مسیر بهینه، تجمیع بار، کنترل دقیق موجودی، حمل ترکیبی، انتخاب درست محل انبار، استفاده از WMS و TMS و سپردن بخشی از کار به یک 3PL.
فروشگاه آنلاین به لجستیک نیاز دارد؟
بله. هر فروشگاه آنلاین، حتی کوچک، باید موجودی، بستهبندی، ارسال، ردیابی و مرجوعی را مدیریت کند. اینها همان لجستیکاند و میشود خودتان انجامشان بدهید یا به یک شرکت لجستیک بسپارید.
جمع‌بندی
هر کسب‌وکاری که کالا می‌فروشد، چه بخواهد چه نخواهد، کار لجستیکی هم می‌کند. سؤال فقط این است که این کار را خوب انجام میدهد یا نه. شناختن اجزا و انواع لجستیک کمک می‌کند تصمیم بگیرید کدام بخش را خودتان انجام بدهید و کدام را به شرکت لجستیک بسپارید. اگر هنوز نمی‌دانید از کجا شروع کنید، فهرست شرکت‌های حمل و نقل و لجستیک نقل حمل و راهنمای ارسال بسته را ببینید.
