خردهفروشی در تجارت الکترونیک نه تنها در ایران بلکه در تمام کشورهای دنیا به سرعت در حال رشد و توسعه است؛ توسعهای که در بسیاری از موارد از توان و ظرفیت لجستیکی و زیرساختی کشورها فراتر رفته است.
«نشست چالشهای لجستیک خردهفروشی و دنیای هوش مصنوعی» در الکامپ ۲۹ با حضور آیه غفرانی، همبنیانگذار کارپو، مهرداد مهربد مدیرعامل ایرتکس، بابک عقیلینسب مدیرعامل پستکس و حمید بکیان مدیر محصول الوپیک برگزار شد و سخنرانان در این نشست به بررسی رشد تجارت الکترونیک و هزینههای لجستیکی و راهکارهای کاهش هزینه در حلقه لجستیک پرداختند.
استانداردسازی فرایندها، هزینه لجستیک را کاهش میدهد
به گزارش نقل حمل آیه غفرانی همبنیانگذار کارپو در ابتدای این نشست در بررسی هزینههای لجستیک برای کسبوکارها عنوان کرد: «برای بسیاری لجستیک تنها به معنی هزینه است. لجستیک در ایران بین ۱۵ تا ۲۰ درصد برای کسبوکارها هزینه دارد این عدد نسبت به سایر کشورها کمتر است و با نظر گرفتن قیمت ارزان سوخت به نظر میآید که نباید هزینه زیادی برای کسب وکار باشد اما هزینه تمام شده لجستیک در کشورهای دیگر بین ۵ تا ۸ درصد است در حالی که سوخت گرانتری هم دارند.»
او دلیل کمتر بودن هزینه لجستیک در کشورهای دیگر را «فرایندهای استاندارد» معرفی کرد: « در انجمن تجارت الکترونیک اعلام شد که با اصلاح فرایندها در دیجیکالا عدد هزینه لجستیک کاهش پیدا کرده و به یک هفتم آمار میانگین کل کشور رسیده است. در نتیجه کاهش هزینههای لجستیک در عمل کاملا ممکن است.»
غفرانی توضیح داد: «اگر شرکتها در ایران به درستی از سیستم مدیریت ناوگان استفاده کنند میتوانند حدود ۳۵ درصد بهرهوری بهتری داشته باشند. البته این میانگین در دنیا ۳۰ درصد است.»
حمید بکیان مدیر محصول الوپیک، در ادامه این نشست با اشاره به مبحث هوش مصنوعی عنوان کرد:«تقاضای خرده فروشی در کشور ما از زیرساختهای عملیاتی و تصمیمگیری رشد سریعتری داشت. البته این فاصله در دنیا هم وجود دارد. برای مثال در دیاچال نیاز مشتریان با توان کسبوکار هماهنگی ندارد.»
هوش مصنوعی عدم قطعیت را قابل مدیریت میکند
اما به اعتقاد مهرداد مهربد مدیرعامل ایرتکس عاملی که اثربخشی بیشتری در هزینه لجستیک دارد، اجبار برای تصمیمگیری در میان عدم قطعیتهای بسیاری است که وجود دارد. به گفته او هوش مصنوعی میتواند در فضای عدم قطعیت کمککننده باشد اما ابتدا باید بررسی کرد که اصلا زیرساخت مورد نیاز برای استفاده از هوش مصنوعی وجود دارد؟
مهربد در ادامه به ناکارآمدی فرایندها اشاره کرد و گفت: « مشکل فقط گران بودن حملونقل نیست؛ بخشی از هزینه لجستیک ناشی از ناکارآمدی فرایندهای عملیاتی است و دیجیتالی و خودکار شدن این فرایندها میتواند هزینه را کاهش دهد.»
غفرانی نیز در مورد استفاده از هوش مصنوعی در صنعت لجستیک گفت: « هوش مصنوعی یک ابزار است و میتواند کارهای بسیاری انجام دهد؛ مسئله اینجاست که این ابزار قدرتمند، معطل تغییر ذهنیت قدیمی مدیران است. مدیران حتی به هزینهها نیز توجه کافی ندارند، چرا که از دیدگاه آنها تغییر این ذهنیت خود هزینه عملیاتی دارد و به همین دلیل زیر بار آن نمیروند. اگر از هوش مصنوعی بهدرستی استفاده شود، میتواند بهرهوری را افزایش دهد، اما در شرایطی قرار داریم که تصمیمگیری برای استفاده از این ابزار، چندان مورد توجه قرار نمیگیرد. وقتی فشار به بخش واقعی اقتصاد وارد شود، مدیران متوجه اهمیت استفاده از این ابزار خواهند شد. در حالی که استفاده از هوش مصنوعی پیچیده نیست و اگر شرکتها این موضوع را درک کنند، میتوانند از مزایای آن بهخوبی استفاده کنند.»
مهربد در ادامه با اشاره به نقش عدم قطعیت در صنعت لجستیک گفت: «اگر از صنعت لجستیک عدم قطعیت را حذف کنیم، چیزی از آن باقی نمیماند.»
به گفته او، بخش مهمی از چالشهای لجستیک از همین عدم قطعیت ناشی میشود و هوش مصنوعی میتواند به مدیریت آن کمک کند. او تأکید کرد که عدم قطعیت قابل مدیریت است، اما قابل حذف نیست؛ چرا که تلاش برای حذف کامل آن ممکن است حتی هزینههای بیشتری به صنعت تحمیل کند. به این ترتیب، استفاده از هوش مصنوعی میتواند به جای حذف عدم قطعیت، آن را پیشبینیپذیرتر و قابل مدیریتتر کند و از این طریق به کاهش هزینهها و افزایش بهرهوری در عملیات لجستیکی کمک کند.»
هوش مصنوعی نیروی انسانی را از میدان به در خواهد کرد؟
یکی از سوالاتی که با توجه به موضوع نشست باری دیگر به میان آمد حذف نیروی کار انسانی به دلیل بهرهمندی از هوش مصنوعی بود.
بکیان برای پاسخ به این سوال به یکی از مقالات مجله مکنزی اشاره کرد و گفت: « سازمانها در سالهای ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶ از تمرکز صرف بر مهارتهای پایه به سمت مهارتهای شناختی مانند تحلیل و خلاقیت حرکت کردهاند. به گفته او، سواد دیجیتال نیز ۱۵ درصد رشد کرده است و افرادی که از این مهارت برخوردار باشند، میتوانند با سهولت بیشتری جذب بازار کار شوند. از سوی دیگر، میزان یا یادگیری دیجیتال نیز پنج درصد افزایش یافته و در دنیا رویکرد سازمانها از یادگیری صرف مهارتهای جدید به سمت استفاده از فناوری بهعنوان ابزاری برای حل مسئله تغییر کرده است. در نتیجه، تقسیم وظایف میان نیروی انسانی و ابزارهای دیجیتال مانند هوش مصنوعی میتواند باعث شود کارها سریعتر و با کیفیت بیشتری انجام شوند؛ با این حال، در حوزههایی مانند خلاقیت و طراحی همچنان به نیروی انسانی و مغز خلاق نیاز است.»
عقیلینسب نیز در این نشست عنوان کرد که شغلهای بسیاری همچنان برای انسانها باقی میماند اما غفرانی با نظری متفاوتتر و با اشاره به رشد هوش مصنوعی در ده سال گذشته ادامه داد: « فناوری هر سال با پیشرفتهای جدید، نگاهها را غافلگیر کرده و به همین دلیل پیشبینی مسیر آینده آن دشوار است. با این حال، روندی که تاکنون دیده شده نشان میدهد هوش مصنوعی تأثیر قابلتوجهی بر کسبوکارها گذاشته و شرکتها توانستهاند با استفاده از آن، بهرهوری بیشتری از منابع خود داشته باشند. او هشدار داد اگر این روند با همین سرعت ادامه پیدا کند، هوش مصنوعی میتواند برای منابع انسانی چالش ایجاد کند و بخشی از وظایفی را که امروز توسط نیروی انسانی انجام میشود، بر عهده بگیرد.»
مهربد نیز با اشاره به نگرانی همیشگی درباره از بین رفتن شغلها در پی توسعه فناوری گفت که در دورههای مختلف، با پیشرفت فناوری همواره این نگرانی وجود داشته است، اما آنچه در عمل اتفاق میافتد بیشتر تغییر شکل و انتقال کار از یک حوزه به حوزهای دیگر است. به گفته او، با ورود فناوریهای جدید، کاربری نیروی انسانی در صنایع مختلف تغییر میکند و لزوماً به معنای از بین رفتن شغلها نیست. او معتقد است هوش مصنوعی نیز میتواند به افزایش کیفیت تصمیمگیری و بهبود کیفیت کارها کمک کند؛ بنابراین ممکن است شغلها تغییر کنند، اما نگرانی از بیکاری گسترده نیروی انسانی لزوماً موضوعیت ندارد.
در بخش پایانی نشست سخنرانان پنل توصیههای خود را به افرادی که قصد دارند به صنعت لجستیک وارد شوند و رگولاتوری ارائه کردند.
وقت ورود کسبوکارهای جدید به صنعت لجستیک نیست
غفرانی در این خصوص گفت: «اگر کسی بهعنوان سرویسدهنده میخواهد وارد این صنعت شود، از ورود او استقبال میکنیم؛ چرا که بخشی از کار فرهنگسازی و ایجاد زیرساخت را بر عهده میگیرد. صنعت لجستیک در ایران هنوز کار زیادی دارد و در حال حاضر با محدودیتهایی از داخل و خارج مواجه است که همین موضوع مانع رشد این صنعت شده است.»
او ادامه داد: «انتظار من این است که رگولاتور و مخاطبان دید بازتری نسبت به بازار داشته باشند و بخواهند بخشی از تغییر برای رشد صنعت باشند.» البته همبنیانگذار کارپو تأکید کرد که امید زیادی به رگولاتوری ندارد.
او درباره جذب سرمایه نیز گفت: «دو جذب سرمایه داشتیم؛ یکی از دیجیکالا و دیگری از گروه صنعتی گلرنگ. کارپو نیز حاصل همکاری گلرنگ و دیجیکالا است.» به گفته او، هر دو مجموعه در حوزه لجستیک حرفی برای گفتن دارند و به این شرکت کمک کردهاند.
او افزود این جذب سرمایه مربوط به سال گذشته بوده و در آن زمان برای بسیاری از شرکتها عجیب بود که چرا دو گروه بزرگ دیجیکالا و گلرنگ وارد حوزه لجستیک شدهاند.
در ادامه مهربد درباره ورود کسبوکارهای جدید به صنعت لجستیک گفت: «توصیه من این است که تا دو سال به این صنعت ورود نشود، چون موانع، عدمقطعیت و مشکلات از داخل و خارج زیاد است. اما اگر کسی تصمیم به ورود گرفت، بهتر است با راهکارهایی وارد شود که بتواند بخشی از عدمقطعیت را برای شرکتهای لجستیکی مدیریت کند.»
به گفته او در وضعیتی که شرکتها در حالت بقا بهسر میبرند بهتر است بازیگر دیگری خود را وارد چنین شرایطی نکند.
اما بکیان با نظری متفاوتتر عنوان کرد که هنوز راه ورود کسبوکارها به صنعت باز است: «همچنان امیدوار به ورود فناوریهای تازه هستیم و فکر میکنم سال آینده اتفاقهای خوبی در این صنعت بیفتد. صنعت لجستیک تا دو سال پیش بیشتر بهعنوان یک مرکز هزینه دیده میشد، اما با رشد خردهفروشی، این صنعت به بخشی از تجربه خرید تبدیل شده است. در نتیجه، آینده لجستیک میتواند بهعنوان موتور رشد فروش عمل کند؛ البته برای تحقق این موضوع باید ظرفیت لجستیک را افزایش دهیم.»
بکیان با اشاره به تجربه پنج سال گذشته خود گفت: «برنده کسی نیست که صرفاً ظرفیت بیشتری ایجاد کند، بلکه کسی است که بتواند از ظرفیتهای موجود به شکل بهینه استفاده کند.»
عقیلینسب نیز در پایان توصیه کرد تا رگولاتوری از سختگیریهای بیمورد در خصوص صنعت لجستیک بکاهد تا راه ورود برای کسبوکارهای دیگر راحتتر باشد.
