آخرین گزارش اتحادیه کسبوکارهای اینترنتی نشان میدهد در درصد رشد کسبوکارهای حوزه کالا دیجیتال و کالاهای تند مصرف یا FMCG شکاف بزرگی وجود دارد؛ به عبارتی با این که میزان سفارش کالاهای تندمصرف در تجارت الکترونیک بسیار بالا است، اما تعداد کسبوکارهایی که تمایل به ورود در این حوزه را داشتهاند کم بوده است. به این معنی که کل این بازار بزرگ در اختیار چند برند محدود است. در واقع تعداد پروانههای کسبوکاری در خرده فروشی غذایی تنها ۱۵۹ مورد است و در مقابل در حوزه کالاهای دیجیتال ۴۲۸ پروانه کسب جدید درخواست شده است.
بر اساس گزارش اتحادیه کسبوکارهای اینترنتی چنین دادههایی نشان از یک فرصت توسعه نیافته دارند: لجستیک هوشمند. این درحالی است که بر اساس دادههای همین گزارش تعداد بازیگران این حوزه بسیار محدود بودهاند. شباهتی معنادار که لزوم انطباق دو بازار لجستیک و کالاهای تندمصرف با یکدیگر را بیش از پیش جدی میکند.
رضا الفتنسب، رییس اتحادیه کسبوکارهای اینترنتی در گفتوگو با نقل حمل دلیل شکاف موجود را نیازمندیهای پیچیده لجستیکی حوزه کالاهای تندمصرف اعلام کرد؛ به اعتقاد او این موضوع در آیندهای نزدیک مدلهای هوشمند و جدیدی را در عرصه لجستیک ایجاد خواهد کرد.
آقای الفتنسب در بخشی از گزارش سال ۱۴۰۵ اتحادیه کسبوکارهای مجازی درباره رشد کم کسبوکارهای حوزه لجستیک هوشمند نسبت به دیگر حوزهها گفته شده.
ممکن است این موضوع به دلیل حضور گسترده شرکت ملی پست یا چند شرکت بزرگ پستی خصوصی باشد؟
در ایران چند بازیگر بزرگ و قدیمی حوزه لجستیک وجود دارند که شامل شرکت ملی پست و چند بازیگر خصوصی است. این شرکتها بخش قابلتوجهی از زیرساخت حملونقل، بهخصوص در ارسال سفارشات، را در اختیار مجموعههایی قرار دادهاند که سالهاست در این بازار فعالیت میکنند. در نتیجه، ورود بازیگران جدید به این بازار برخلاف فروشگاه اینترنتی که با راهاندازی سایت و اپلیکیشن اتفاق میافتد، نیازمند یک شبکه توزیع و ناوگان و انبار و سرمایه و حجم بالای سفارش است.
لجستیک، یک کسبوکار مقیاسمحور است؛ به عبارتی، اگر یک پلتفرم در روز چند ده هزار سفارش نداشته باشد، ایجاد این شبکه لجستیکی مستقل برای آن بهصرفه نیست و توجیه اقتصادی ندارد.
نکته اینجاست که حضور شرکت ملی پست و چند بازیگر بزرگ خصوصی یکی از عوامل این وضعیت هست اما عامل اصلی نیست؛ بلکه مسئله اصلی هزینه بالای ایجاد زیرساخت و دشواری در رسیدن به مقیاس و صرفه اقتصادی است. از سوی دیگر، بازار ایران هنوز به اندازهای که باید از مدلهای جدید اشتراکی که در دنیا وجود دارد، مثل مدلهای اشتراکی و فولفیلمنت و انبارداری هوشمند و شبکههای توزیع مبتنی بر داده، استفاده نکرده است.
پیشبینی شما برای این بازار چیست؟ با توجه به شرایط ناپایدار سیاسی و اقتصادی در کشور انتظار میرود کسب وکارهای بیشتری در این حوزه شروع به کار کنند؟
اتفاقاً من معتقدم بیثباتی که از آن حرف میزنیم، هم تهدید است و هم فرصت. در شرایط عادی، یک کسبوکار میتواند بهراحتی از شبکه حملونقلی که وجود دارد استفاده کند، اما وقتی هزینهها افزایش پیدا میکند و زنجیره تأمین با اختلال مواجه میشود یا تغییر در الگوی مصرف مطرح میشود و دیگر محدودیتهای مقطعی، اهمیت داشتن یک شبکه لجستیک منعطف بیشتر میشود.
در این شرایط، تقاضا برای شبکه لجستیک هوشمند، توزیع محلی و انبارهایی که برخی کسبوکارها استفاده میکنند و نزدیک مشتری است یا مسیریابی هوشمند نیز افزایش پیدا میکند.
در نتیجه، پیشبینی من این نیست که صرفاً تعداد شرکتهای پستی در آینده بیشتر خواهد شد. اتفاق مهمتر این است که مدلهای جدید لجستیکی شکل میگیرد. برای مثال، ممکن است در آینده یک کسبوکار کامیون و ناوگان بزرگ نداشته باشد، اما ظرفیت چندین شرکت بزرگ حملونقل و فروشگاه و انبارها در حوزههای مختلف و ناوگانهای مختلف شهری را پوشش دهد و یک شبکه لجستیک هوشمند با استفاده از ظرفیتهای موجود ایجاد کند.
یکی از دلایل این شکاف نبود لجستیک مناسب در این حوزه ذکر شده و در ادامه راه رشد این حوزه رشد لجستیک هوشمند معرفی شده. لجستیک هوشمند در این حوزه باید چه ویژگی هایی داشته باشد؟ درباره ظرفیت های این حوزه توضیح بدهید.
به نظر من فرصت بسیار جدی در حوزه کالاهای تندمصرف یا (افامسیجی) وجود دارد. در حوزه کالای دیجیتال، ارزش کالا سفارشات بالا است اما تعداد سفارشات محدود است و نگهداری و حملونقل کالا هم ساده است.
اما در کالاهای تندمصرف با محصولاتی مواجه هستیم که ارزش کالا پایینتر ، تعداد سفارشات بالاتر و نگهداری کالا سخت است. از سویی دیگر کالاهای این حوزه تکرار خرید دارند و حساسیت زمانی بالایی برای ارسال و نگهداری دارند. در نتیجه، لجستیک این حوزه نمیتواند صرفاً یک پیک موتوری ساده باشد.
ابتدا این نوع لجستیک باید این امکان را داشته باشد که تقاضای بازار در مناطق مختلف را پیشبینی کند. ویژگی دیگر، مدیریت هوشمند موجودی است. البته امروزه در این حوزه پیشرفت داشتهایم و هزینه حمل کاهش یافته است.
یکی از موضوعاتی که در این حوزه میتواند کمک کند تجمیع سفارشات است. برای مثال به جای سفر جداگانه برای هر سفارش، با تجمیع و سورتینگ و بهینهسازی ارسال انجام شود.
موضوع بعدی اتصال فروش و انبار و حملونقل به یکدیگر است. برای مثال فروشگاه بداند کالا در کدام انبار است و زمان تحویل چقدر است.
موضوع آخر استفاده از دادهها و هوش مصنوعی در موجودی و مسیر و زمان ارسال و قیمت است.
آینده لجستیک کالاهای تندمصرف در ایران دقیقاً در همین نقطه است؛ یعنی تبدیل لجستیک کالاهای تندمصرف از کاری صرفاً حملونقلی به زیرساخت دادهمحور برای تجارت الکترونیک.
البته که ظرفیت بازار را صرفاً نمیتوان با تعداد مجوزها و اتحادیهها سنجید. در ایران میلیونها خرید کالای مصرفی وجود دارد و اگر حتی یک بخش کوچک هم به صورت آنلاین انجام شود، حجم بالایی است و به نظرم با یکی دو بازیگر بزرگ این بازار فتح نمیشود و نیاز است که اکوسیستمی در کنار هم شکل بگیرد.
در آخر بگویید مسئله اصلی اکوسیستم لجستیک ایران در چیست؟
مسئله لجستیک امروز در ایران مربوط به کمبود پیک و شرکت حملونقل نیست. ناوگان گستردهای وجود دارد و شرکتها کم نیستند. مسئله ما کمبود لجستیک هوشمند است که بتواند در مقیاس بالا شکل بگیرد و فاصله بین تجارت الکترونیک و کالای مصرفی و سهم واقعی آن از تجارت الکترونیک، تبدیل به یک فرصت بزرگ در کسبوکار شود.
